Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest jego dwuinstancyjność. Oznacza to, że strona niezadowolona z rozstrzygnięcia, zwykle może skorzystać z prawa do wniesienia środka zaskarżenia. O ile takie prawo jej przysługuje, jest o nim informowana w pouczeniu, stanowiącym integralną część decyzji.
| Odwołanie | |
|---|---|
| ⇒ to środek zaskarżenia od decyzji administracyjnej (np. wydanej przez wojewodę decyzji o odmowie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę). |
| Zażalenie | |
|---|---|
|
⇒ to środek zaskarżenia postanowienia (np. postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy). Zażalenie przysługuje tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi. Więcej informacji: Możliwe rozstrzygnięcia. |
| Nadzwyczajne środki weryfikacji decyzji ostatecznych | |
|---|---|
| ⇒ uchylenie lub zmiana decyzji, stwierdzenie jej nieważności oraz wznowienie postępowania. |
Zagadnienie dotyczące środków zaskarżenia zostało uregulowane przepisami działu II. (Postępowanie), w rozdziale 10 (Odwołania), rozdziale 11 (Zażalenia), rozdziale 12 (Wznowienie postępowania) i rozdziale 13, art. 156-159 Kpa (Uchylenie, zmiana oraz stwierdzenie nieważności decyzji) ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
Odwołanie, względnie zażalenie, należy wnieść do organu wyższego stopnia nad organem I instancji za pośrednictwem organu, który wydał decyzję lub postanowienie, w przypadku zażalenia.
Organ I instancji może dzięki temu je uwzględnić i wydać nowe rozstrzygnięcie w trybie autokontroli (takie rozstrzygnięcie można ponownie zaskarżyć odwołaniem).
Jeśli jednak organ I instancji uzna, że nie ma podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia, zobowiązany jest do przekazania odwołania/zażalenia wraz z aktami sprawy do organu II. istancji w terminie 7 dni od dnia otrzymania odwołania/zażalenia.
| Jeżeli odwołanie zostanie wniesione bezpośrednio do organu odwoławczego z pominięciem organu, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie, organ II instancji ma obowiązek przekazania odwołania do organu I instancji. |
Organ odwoławczy w pierwszej kolejności dokonuje oceny, czy odwołanie, a w przypadku postanowienia - zażalenie, nie zawiera braków formalnych. Następnie bada, czy wniesienie środka zaskarżenia jest dopuszczalne. W dalszej kolejności sprawdza, czy zostało ono wniesione w terminie.
⇒ Informacja o brakach formalnych: otwórz link.
⇒ Informacja o niedopuszczalności odwołania: otwórz link.
Termin do wniesienia środka zaskarżenia biegnie od dnia doręczenia stronie decyzji, względnie postanowienia - w przypadku postanowienia.
⇒ Informacja o doręczeniach: otwórz link.
Odwołanie należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, a zażalenie w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia. Do biegu terminu nie wliczamy dnia doręczenia rozstrzygnięcia.
Jeżeli koniec terminu do wniesienia odwołania/zażalenia przypada na dzień ustawowo wolny od pracy lub na sobotę, termin do dokonania tej czynności upływa pierwszego dnia powszedniego następującego po tych dniach.
| Strona może także, w toku biegu terminu do wniesienia odwołania zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu, który decyzję wydał. W takim przypadku decyzja organu I instancji staje się ostateczna przed upływem 14 dni od dnia jej doręczenia. |
Odwołanie bądź zażalenie nie wymaga szczegółowego wyjaśnienia. Powinno jednak z niego jasno wynikać, że strona nie jest zadowolona z wydanego rozstrzygnięcia.
Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego określają sposób wniesienia podania (którym jest także odwołanie i zażalenie) i określają elementy, jakie powinno zawierać. Jeśli podanie nie spełnia wymagań określonych przepisami prawa, tj. zawiera braki, które nie zostały usunięte na skutek wezwania – organ rozpatrujący podanie nie rozpatrzy go.
⇒ Informacja o brakach formalnych: otwórz link.
⇒ Informacja o pozostawieniu bez rozpoznania: otwórz link.
Odwołanie wniesione w ustawowym terminie wstrzymuje wykonanie zaskarżonej decyzji, za wyjątkiem sytuacji, gdy decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności lub decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy prawa.
Z kolei wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania postanowienia. Organ, który wydał postanowienie może jednak wstrzymać jego wykonanie, jeśli uzna to za uzasadnione.
Na skutek wniesienia odwołania organ II instancji ponownie rozpatruje sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji - dokonuje zatem ponownej oceny zebranego przed organem I instancji materiału dowodowego. Organ odwoławczy może też sam przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe i przed wydaniem decyzji uwzględnić nowe okoliczności w sprawie.
Postępowanie to kończy się wydaniem decyzji, w której organ odwoławczy:
W sytuacji, gdy organ I instancji naruszył przepisy proceduralne, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, może także przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ II instancji powinien wskazać w decyzji, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, a w przypadku gdy organ I instancji dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, dodatkowo powinien określić wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów.
| Organ odwoławczy nie może zmienić decyzji organu I instancji w zakresie, który był korzystny dla strony. Wydając rozstrzygnięcie nie może zatem pogorszyć sytuacji strony odwołującej się, chyba, że decyzja organu I instancji rażąco narusza prawo lub interes społeczny. |
| Do nadzwyczajnych środków weryfikacji decyzji ostatecznych należą: uchylenie lub zmiana decyzji, stwierdzenie jej nieważności oraz wznowienie postępowania. |
Złożenie wniosku o wznowienie postępowania oraz wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji (postanowienia) jest możliwe w przypadku, gdy postępowanie administracyjne zakończyło się i decyzja (względnie postanowienie) wydana w sprawie stała się ostateczna. Na skutek wniesienia takiego środka zaskarżenia decyzja ostateczna (postanowienie) podlega weryfikacji mającej na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego wadliwego rozstrzygnięcia.
Tryby weryfikacji decyzji nie są stosowane zamiennie. Przepisy prawa określają konkretne okoliczności stanowiące podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji. Te dwa tryby powodują także odmienne następstwa.
Na skutek wznowienia postępowania wadliwa decyzja jest uchylana i sprawa rozpatrywana jest ponownie, co do istoty.
W przypadku zastosowania zaś trybu stwierdzenia nieważności organ właściwy (tj. co do zasady organ wyższego stopnia w stosunku do organu, który wydał decyzję) ma możliwość wydania decyzji eliminującej decyzję z obrotu prawnego (analogicznie postanowienia). W takiej sytuacji zaskarżone rozstrzygnięcie w ogóle nie wywołuje skutków prawnych.
Przepisy prawa przewidują w określonej sytuacji również możliwość uchylenia lub zmianę decyzji ostatecznej.
⇒ Informacja o tej procedurze: otwórz link.